سیگار نشانه استقلال و راهحل مشکلات نیست
۱۰۵ بازدید
به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «صبح قزوین»، روز جهانی بدون دخانیات فرصتی مغتنم برای افزایش آگاهی عمومی نسبت به آسیبهای مصرف دخانیات و ترویج سبک زندگی سالم است.
این روز یادآور اهمیت پیشگیری از گرایش به مصرف مواد دخانی به ویژه در میان نوجوانان و جوانان و توجه به سلامت جسم و روان افراد جامعه است.
محمدرضا یوسفی، کارشناس سلامت روان مرکز بهداشت استان قزوین، در مصاحبهای اختصاصی به تشریح تأثیرات مصرف دخانیات بر سلامت روان این گروه سنی پرداخته است.
صبح قزوین: عوامل مهم در افزایش مصرف سیگار در میان جوانان و نوجوانان چیست؟
یوسفی: مصرف دخانیات در نوجوانان معمولاً حاصل مجموعهای از عوامل فردی، خانوادگی و اجتماعی است. فشار همسالان، تمایل به پذیرفتهشدن در گروه دوستان، کنجکاوی، دسترسی آسان به محصولات دخانی و مشاهده مصرف سیگار در اعضای خانواده یا افراد تأثیرگذار از مهمترین عوامل هستند. همچنین برخی نوجوانان برای تجربه حس استقلال، بزرگسال شدن یا کاهش تنشهای روانی به سمت مصرف سیگار گرایش پیدا میکنند.
صبح قزوین: چرا این گروه سنی به شدت مستعد شروع به مصرف دخانیات هستند؟
یوسفی: نوجوانی دورهای است که با تغییرات گسترده زیستی، هیجانی و اجتماعی همراه است. در این سنین نیاز به هویتیابی، استقلالطلبی و کسب تأیید اجتماعی افزایش مییابد. از سوی دیگر، بخشهایی از مغز که مسئول کنترل تکانهها و تصمیمگیری منطقی هستند هنوز در حال تکاملاند، بنابراین نوجوانان نسبت به رفتارهای پرخطر از جمله مصرف دخانیات آسیبپذیری بیشتری دارند.
صبح قزوین: در مورد تبعات سیگار کشیدن جوانان و نوجوانان توضیح دهید؟
یوسفی: برخلاف تصور رایج، آسیبهای سیگار تنها به سالهای بعد محدود نمیشود. کاهش تمرکز، افت عملکرد تحصیلی، اختلال خواب، کاهش توان جسمانی و افزایش خستگی از جمله پیامدهای زودهنگام آن است. از نظر روانشناختی هم وابستگی به نیکوتین میتواند تحمل فرد در برابر استرس را کاهش دهد و زمینه بروز اضطراب، تحریکپذیری و نوسانات خلقی را فراهم کند.
صبح قزوین: اگر خانواده متوجه شود فرزندشان سیگار میکشد چه کاری باید انجام دهد که به رفع مشکل بینجامد نه لجبازی فرزند؟
یوسفی: واکنش اولیه خانواده بسیار مهم است. برخوردهای همراه با خشم، سرزنش یا تهدید معمولاً باعث پنهانکاری بیشتر نوجوان میشود. والدین بهتر است ابتدا علت گرایش فرزند خود به مصرف سیگار را شناسایی کنند و فضایی برای گفتوگوی آرام و بدون قضاوت فراهم آورند. در بسیاری از موارد، حمایت و درک متقابل در کنار دریافت کمک تخصصی از مشاور یا روانشناس نتایج مؤثرتری نسبت به تنبیه دارد.
صبح قزوین: علائم شایع در نوجوانان سیگاری چیست و والدین چگونه میتوانند متوجه این موضوع شوند؟
یوسفی: بوی سیگار در لباس یا وسایل شخصی، استفاده مکرر از خوشبوکنندهها، سرفههای مداوم، کاهش تحمل فعالیت بدنی، تغییر ناگهانی در گروه دوستان، پنهانکاری بیشتر و درخواست پول خارج از روال معمول از جمله نشانههایی هستند که میتوانند احتمال مصرف دخانیات را مطرح کنند. البته هیچیک از این علائم به تنهایی قطعی نیست و باید در کنار سایر تغییرات رفتاری بررسی شود.
صبح قزوین: راهکار جلوگیری از سیگار کشیدن فرزندان چیست؟
یوسفی: پیشگیری مؤثر از سنین پایین آغاز میشود. ایجاد رابطه عاطفی سالم در خانواده، آموزش مهارت نه گفتن، تقویت عزت نفس، افزایش مهارتهای مقابله با استرس و الگوسازی صحیح توسط والدین از مهمترین عوامل محافظتکننده هستند. نوجوانی که احساس امنیت، حمایت و ارزشمندی بیشتری دارد، کمتر به سمت رفتارهای پرخطر گرایش پیدا میکند.
صبح قزوین: گفته میشود مصرف دخانیات بروز اختلالات روانپزشکی را افزایش میدهد، در این خصوص توضیح دهید.
یوسفی: رابطه میان مصرف دخانیات و اختلالات روانپزشکی یک رابطه دوطرفه و پیچیده است. افرادی که زمینه اضطراب، افسردگی یا مشکلات تنظیم هیجان دارند ممکن است بیشتر به سمت مصرف سیگار گرایش پیدا کنند و در مقابل، مصرف مداوم نیکوتین نیز میتواند تعادل سیستمهای عصبی مرتبط با خلق، پاداش و استرس را بر هم بزند. به همین دلیل در افراد سیگاری میزان بروز برخی اختلالات روانپزشکی بالاتر از جمعیت عمومی گزارش شده است.
نیکوتین در کوتاهمدت احساس آرامش یا لذت ایجاد میکند، اما در بلندمدت باعث وابستگی و تغییر در عملکرد طبیعی مغز میشود. در نتیجه فرد برای حفظ تعادل روانی خود بیش از پیش به مصرف سیگار وابسته میشود و این وابستگی میتواند خطر مشکلات روانشناختی را افزایش دهد.
صبح قزوین: چرا بین سیگار کشیدن و افسردگی ارتباط وجود دارد؟
یوسفی: بسیاری از افراد تصور میکنند سیگار به کاهش افسردگی یا استرس کمک میکند، اما این اثر معمولاً موقتی است. نیکوتین برای مدت کوتاهی باعث بهبود خلق میشود، اما پس از کاهش سطح آن در بدن، علائمی مانند بیقراری، اضطراب و افت خلق ظاهر میشود، بنابراین فرد برای رهایی از این وضعیت دوباره به مصرف سیگار روی میآورد.
از منظر روانشناختی، اتکا به سیگار به عنوان راه مقابله با مشکلات، مانع یادگیری مهارتهای سالم مدیریت استرس میشود. در نتیجه فرد در یک چرخه معیوب قرار میگیرد؛ افسردگی احتمال مصرف سیگار را افزایش میدهد و مصرف سیگار نیز به مرور میتواند علائم افسردگی را تشدید کند. به همین دلیل امروزه سیگار نه یک راهحل، بلکه یکی از عوامل تداوم مشکلات خلقی محسوب میشود.
صبح قزوین: مهمترین راهکار برای پیشگیری از گرایش نوجوانان به دخانیات و محافظت از سلامت روان آنها چیست؟
یوسفی: مهمترین راهکار، سرمایهگذاری بر سلامت روان نوجوانان است. آموزش مهارتهای زندگی، افزایش توانایی مدیریت استرس، تقویت ارتباطات خانوادگی، فراهم کردن فرصتهای ورزشی و فرهنگی و ارتقای سواد سلامت در مدارس از عوامل مهم پیشگیری هستند. هرچه نوجوان احساس تعلق، امید و کارآمدی بیشتری داشته باشد، احتمال گرایش او به مصرف دخانیات کاهش مییابد.
صبح قزوین: نقش مدارس و خانوادهها در شناسایی زودهنگام و کمک به نوجوانانی که درگیر مصرف دخانیات هستند، چیست؟
یوسفی: خانواده و مدرسه نخستین نهادهایی هستند که میتوانند تغییرات رفتاری نوجوان را مشاهده کنند. افت تحصیلی، کاهش انگیزه، تغییر گروه دوستان، افزایش غیبتها یا انزواطلبی میتواند از نشانههای هشداردهنده باشد. همکاری نزدیک والدین، مشاوران مدارس و متخصصان سلامت روان میتواند به شناسایی زودهنگام و جلوگیری از پیشرفت مشکل کمک کند.
صبح قزوین: چه منابع حمایتی و درمانی برای نوجوانانی که با مشکلات سلامت روان ناشی از مصرف دخانیات دست و پنجه نرم میکنند در دسترس است؟
یوسفی: خوشبختانه امروزه خدمات متنوعی برای کمک به این نوجوانان وجود دارد. مشاوره روانشناختی، خدمات روانپزشکی کودک و نوجوان، مراکز ترک دخانیات، مشاوران مدارس و برنامههای آموزشی مبتنی بر مهارتهای زندگی از جمله منابع حمایتی مهم هستند. هرچه مداخله در مراحل اولیه انجام شود، احتمال موفقیت درمان بیشتر خواهد بود.
صبح قزوین: پیام شما به نوجوانانی که در حال حاضر مصرف دخانیات دارند و همچنین به والدین آنها چیست؟
یوسفی: پیام من به نوجوانان این است که سیگار نشانه قدرت، استقلال یا راهحل مشکلات نیست. بسیاری از افرادی که مصرف سیگار را با هدف کاهش استرس یا کنجکاوی آغاز میکنند، بعدها با وابستگی و پیامدهای جسمی و روانی آن مواجه میشوند. ترک سیگار هرچه زودتر آغاز شود، احتمال بازگشت به سلامت بیشتر خواهد بود.
به والدین نیز توصیه میکنم به جای قضاوت یا سرزنش، تلاش کنند رابطهای مبتنی بر اعتماد، گفتوگو و حمایت با فرزند خود ایجاد کنند. نوجوانی که احساس کند در خانواده شنیده میشود و مورد حمایت قرار دارد، راحتتر مشکلات خود را مطرح میکند و آمادگی بیشتری برای پذیرش کمک خواهد داشت. پیشگیری و درمان هر دو در فضایی مبتنی بر احترام و ارتباط مؤثر، موفقیت بیشتری خواهند داشت.
انتهای خبر/۷۰۰۳
این روز یادآور اهمیت پیشگیری از گرایش به مصرف مواد دخانی به ویژه در میان نوجوانان و جوانان و توجه به سلامت جسم و روان افراد جامعه است.
محمدرضا یوسفی، کارشناس سلامت روان مرکز بهداشت استان قزوین، در مصاحبهای اختصاصی به تشریح تأثیرات مصرف دخانیات بر سلامت روان این گروه سنی پرداخته است.
صبح قزوین: عوامل مهم در افزایش مصرف سیگار در میان جوانان و نوجوانان چیست؟
یوسفی: مصرف دخانیات در نوجوانان معمولاً حاصل مجموعهای از عوامل فردی، خانوادگی و اجتماعی است. فشار همسالان، تمایل به پذیرفتهشدن در گروه دوستان، کنجکاوی، دسترسی آسان به محصولات دخانی و مشاهده مصرف سیگار در اعضای خانواده یا افراد تأثیرگذار از مهمترین عوامل هستند. همچنین برخی نوجوانان برای تجربه حس استقلال، بزرگسال شدن یا کاهش تنشهای روانی به سمت مصرف سیگار گرایش پیدا میکنند.
صبح قزوین: چرا این گروه سنی به شدت مستعد شروع به مصرف دخانیات هستند؟
یوسفی: نوجوانی دورهای است که با تغییرات گسترده زیستی، هیجانی و اجتماعی همراه است. در این سنین نیاز به هویتیابی، استقلالطلبی و کسب تأیید اجتماعی افزایش مییابد. از سوی دیگر، بخشهایی از مغز که مسئول کنترل تکانهها و تصمیمگیری منطقی هستند هنوز در حال تکاملاند، بنابراین نوجوانان نسبت به رفتارهای پرخطر از جمله مصرف دخانیات آسیبپذیری بیشتری دارند.
صبح قزوین: در مورد تبعات سیگار کشیدن جوانان و نوجوانان توضیح دهید؟
یوسفی: برخلاف تصور رایج، آسیبهای سیگار تنها به سالهای بعد محدود نمیشود. کاهش تمرکز، افت عملکرد تحصیلی، اختلال خواب، کاهش توان جسمانی و افزایش خستگی از جمله پیامدهای زودهنگام آن است. از نظر روانشناختی هم وابستگی به نیکوتین میتواند تحمل فرد در برابر استرس را کاهش دهد و زمینه بروز اضطراب، تحریکپذیری و نوسانات خلقی را فراهم کند.
صبح قزوین: اگر خانواده متوجه شود فرزندشان سیگار میکشد چه کاری باید انجام دهد که به رفع مشکل بینجامد نه لجبازی فرزند؟
یوسفی: واکنش اولیه خانواده بسیار مهم است. برخوردهای همراه با خشم، سرزنش یا تهدید معمولاً باعث پنهانکاری بیشتر نوجوان میشود. والدین بهتر است ابتدا علت گرایش فرزند خود به مصرف سیگار را شناسایی کنند و فضایی برای گفتوگوی آرام و بدون قضاوت فراهم آورند. در بسیاری از موارد، حمایت و درک متقابل در کنار دریافت کمک تخصصی از مشاور یا روانشناس نتایج مؤثرتری نسبت به تنبیه دارد.
صبح قزوین: علائم شایع در نوجوانان سیگاری چیست و والدین چگونه میتوانند متوجه این موضوع شوند؟
یوسفی: بوی سیگار در لباس یا وسایل شخصی، استفاده مکرر از خوشبوکنندهها، سرفههای مداوم، کاهش تحمل فعالیت بدنی، تغییر ناگهانی در گروه دوستان، پنهانکاری بیشتر و درخواست پول خارج از روال معمول از جمله نشانههایی هستند که میتوانند احتمال مصرف دخانیات را مطرح کنند. البته هیچیک از این علائم به تنهایی قطعی نیست و باید در کنار سایر تغییرات رفتاری بررسی شود.
صبح قزوین: راهکار جلوگیری از سیگار کشیدن فرزندان چیست؟
یوسفی: پیشگیری مؤثر از سنین پایین آغاز میشود. ایجاد رابطه عاطفی سالم در خانواده، آموزش مهارت نه گفتن، تقویت عزت نفس، افزایش مهارتهای مقابله با استرس و الگوسازی صحیح توسط والدین از مهمترین عوامل محافظتکننده هستند. نوجوانی که احساس امنیت، حمایت و ارزشمندی بیشتری دارد، کمتر به سمت رفتارهای پرخطر گرایش پیدا میکند.
صبح قزوین: گفته میشود مصرف دخانیات بروز اختلالات روانپزشکی را افزایش میدهد، در این خصوص توضیح دهید.
یوسفی: رابطه میان مصرف دخانیات و اختلالات روانپزشکی یک رابطه دوطرفه و پیچیده است. افرادی که زمینه اضطراب، افسردگی یا مشکلات تنظیم هیجان دارند ممکن است بیشتر به سمت مصرف سیگار گرایش پیدا کنند و در مقابل، مصرف مداوم نیکوتین نیز میتواند تعادل سیستمهای عصبی مرتبط با خلق، پاداش و استرس را بر هم بزند. به همین دلیل در افراد سیگاری میزان بروز برخی اختلالات روانپزشکی بالاتر از جمعیت عمومی گزارش شده است.
نیکوتین در کوتاهمدت احساس آرامش یا لذت ایجاد میکند، اما در بلندمدت باعث وابستگی و تغییر در عملکرد طبیعی مغز میشود. در نتیجه فرد برای حفظ تعادل روانی خود بیش از پیش به مصرف سیگار وابسته میشود و این وابستگی میتواند خطر مشکلات روانشناختی را افزایش دهد.
صبح قزوین: چرا بین سیگار کشیدن و افسردگی ارتباط وجود دارد؟
یوسفی: بسیاری از افراد تصور میکنند سیگار به کاهش افسردگی یا استرس کمک میکند، اما این اثر معمولاً موقتی است. نیکوتین برای مدت کوتاهی باعث بهبود خلق میشود، اما پس از کاهش سطح آن در بدن، علائمی مانند بیقراری، اضطراب و افت خلق ظاهر میشود، بنابراین فرد برای رهایی از این وضعیت دوباره به مصرف سیگار روی میآورد.
از منظر روانشناختی، اتکا به سیگار به عنوان راه مقابله با مشکلات، مانع یادگیری مهارتهای سالم مدیریت استرس میشود. در نتیجه فرد در یک چرخه معیوب قرار میگیرد؛ افسردگی احتمال مصرف سیگار را افزایش میدهد و مصرف سیگار نیز به مرور میتواند علائم افسردگی را تشدید کند. به همین دلیل امروزه سیگار نه یک راهحل، بلکه یکی از عوامل تداوم مشکلات خلقی محسوب میشود.
صبح قزوین: مهمترین راهکار برای پیشگیری از گرایش نوجوانان به دخانیات و محافظت از سلامت روان آنها چیست؟
یوسفی: مهمترین راهکار، سرمایهگذاری بر سلامت روان نوجوانان است. آموزش مهارتهای زندگی، افزایش توانایی مدیریت استرس، تقویت ارتباطات خانوادگی، فراهم کردن فرصتهای ورزشی و فرهنگی و ارتقای سواد سلامت در مدارس از عوامل مهم پیشگیری هستند. هرچه نوجوان احساس تعلق، امید و کارآمدی بیشتری داشته باشد، احتمال گرایش او به مصرف دخانیات کاهش مییابد.
صبح قزوین: نقش مدارس و خانوادهها در شناسایی زودهنگام و کمک به نوجوانانی که درگیر مصرف دخانیات هستند، چیست؟
یوسفی: خانواده و مدرسه نخستین نهادهایی هستند که میتوانند تغییرات رفتاری نوجوان را مشاهده کنند. افت تحصیلی، کاهش انگیزه، تغییر گروه دوستان، افزایش غیبتها یا انزواطلبی میتواند از نشانههای هشداردهنده باشد. همکاری نزدیک والدین، مشاوران مدارس و متخصصان سلامت روان میتواند به شناسایی زودهنگام و جلوگیری از پیشرفت مشکل کمک کند.
صبح قزوین: چه منابع حمایتی و درمانی برای نوجوانانی که با مشکلات سلامت روان ناشی از مصرف دخانیات دست و پنجه نرم میکنند در دسترس است؟
یوسفی: خوشبختانه امروزه خدمات متنوعی برای کمک به این نوجوانان وجود دارد. مشاوره روانشناختی، خدمات روانپزشکی کودک و نوجوان، مراکز ترک دخانیات، مشاوران مدارس و برنامههای آموزشی مبتنی بر مهارتهای زندگی از جمله منابع حمایتی مهم هستند. هرچه مداخله در مراحل اولیه انجام شود، احتمال موفقیت درمان بیشتر خواهد بود.
صبح قزوین: پیام شما به نوجوانانی که در حال حاضر مصرف دخانیات دارند و همچنین به والدین آنها چیست؟
یوسفی: پیام من به نوجوانان این است که سیگار نشانه قدرت، استقلال یا راهحل مشکلات نیست. بسیاری از افرادی که مصرف سیگار را با هدف کاهش استرس یا کنجکاوی آغاز میکنند، بعدها با وابستگی و پیامدهای جسمی و روانی آن مواجه میشوند. ترک سیگار هرچه زودتر آغاز شود، احتمال بازگشت به سلامت بیشتر خواهد بود.
به والدین نیز توصیه میکنم به جای قضاوت یا سرزنش، تلاش کنند رابطهای مبتنی بر اعتماد، گفتوگو و حمایت با فرزند خود ایجاد کنند. نوجوانی که احساس کند در خانواده شنیده میشود و مورد حمایت قرار دارد، راحتتر مشکلات خود را مطرح میکند و آمادگی بیشتری برای پذیرش کمک خواهد داشت. پیشگیری و درمان هر دو در فضایی مبتنی بر احترام و ارتباط مؤثر، موفقیت بیشتری خواهند داشت.
انتهای خبر/۷۰۰۳