روستای قنات و قناعت

به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «صبح قزوین» به روایت محمدمهدی توکل‌، در گذر تاریخ، فردی به نام «شاه‌قلی‌بیگ» به همراه چندین خانوار، بنیان روستایی را نهاد که به نام خود او شناخته می‌شد.

با وقوع زلزله تلخ سال ۱۳۴۱ در بوئین‌زهرا و تخریب گسترده خانه‌ها، اهالی روستای جدید را در فاصله‌ای نزدیک بنا کردند. به گفته بومیان، نام «یزن» به دلیل سهولت در تلفظ و نگارش در مکاتبات اداری برای آن انتخاب شد؛ واژه‌ای که اگرچه معنای دقیقی برای آن متصور نیستند، اما امروز به هویت این روستا بدل شده است.

 

یزن در بخش رامند شهرستان بوئین‌زهرا واقع شده و با جمعیتی حدود ۲۰۰ نفر، در فصول مختلف سال میزبان اهالی خود است. مردم این دیار در ۶۰۰ هکتار زمین زراعی به کشت گندم، جو و نخود مشغول‌اند و در ۱۰۰ هکتار باغ، محصولاتی نظیر گردو، انگور و بادام تولید می‌کنند.

این روستا که در ۷۰ کیلومتری قزوین قرار دارد و پیش‌تر با نام‌های فیروزآباد و درویش‌آباد نیز شناخته می‌شد، امروزه به واسطه تولید شیره انگور، جایگاه ویژه‌ای در بخش رامند دارد.

 

در میان درختان، شاهدِ تلاش باغداران برای برداشت بادام بودم. شاخه‌هایی که دسترسی به آن‌ها ممکن بود با چوب‌های بلند سه‌متری که از درختی مخصوص تهیه شده بود، تکانده می‌شدند و برای شاخه‌های بلندتر، باغدار با مهارتی آموخته از کودکی، از تنه درخت بالا می‌رفت.

در پایین دست، گروهی دیگر بادام‌های ریخته شده را جمع‌آوری می‌کردند. سخاوت این باغداران با تعارفِ بادام‌های تازه، حلاوت خاصی به این تلاش سخت بخشیده بود.

 

حدود ۷۰ هکتار از باغ‌های یزن به روش سنتی اداره می‌شوند. اما در پس این زیبایی، چهرهٔ دیگری نیز پنهان است؛ خشکسالی و کمبود منابع آبی.

آقای برزگر، از باغداران روستا، با اشاره به مترسک‌هایی که تنها پرندگان را می‌ترسانند و نه مشکلات واقعی، از وضعیت باغ‌هایش گفت: امسال آب نبود. درختان سیب و انار محصولی نداشتند و فقط اندکی انگور و بادام باقی مانده است.

برای بیل‌زنی باغ هشت میلیون تومان هزینه کردم، اما درآمد حاصله حتی به دو میلیون تومان هم نرسید.

در دل روستای قدیمی، جایی که اکنون تنها دیوارهای فروریخته باقی مانده، نبض زندگی با جریان آب قنات همچنان می‌تپد. هشت رشته قنات در اطراف یزن وجود دارد که طولِ قنات اصلی آن به ۷۰۰ متر با ۲۸ میله می‌رسد.

آقای میرزایی از گذشتگان نقل می‌کند که روزگاری بر فراز برج قدیمی روستا، سنگ‌نوشته‌ای با قدمت ۷۰۰ ساله قرار داشت و این برج، محل توقف اسب‌سواران پیش از ورود به روستا بود؛ بنایی که متأسفانه در پی زلزله و سیلاب‌ها از میان رفته است.

با کاهش بارندگی‌ها و به تبع آن کمبود شدید علوفه، دامداران یزنی با تکیه بر دانش بومی خود، در تلاشی برای جبران این کمبود، از پوسته‌های بادام برای تغذیه دام‌ها استفاده می‌کنند. اگرچه با وجود رشته‌کوه‌های رامند و در صورت مدیریت بهینه منابع آبی و تداوم بارندگی‌ها، پتانسیل تولید علوفه کافی برای دام‌های منطقه کاملاً فراهم است.

در کوچه‌های یزن، درهای چوبی خانه‌های قدیمی در کنار سازه‌های نوساز، حکایت از گذار روستا از سنت به مدرنیته دارد. مهمان‌نوازی در اینجا آداب خاص خود را دارد؛ از پذیرایی با بادام‌های تازه تا سفره‌هایی که با کله‌جوش و نان محلی آراسته می‌شوند.

 

یکی از رموز شهرت شیره انگور یزن، استفاده از «خاک سفید» است؛ خاکی که در میان باغ‌ها یافت می‌شود و به شیره انگور روستا رنگ و لعابی شفاف، همچون عسل می‌بخشد. در مسیر، شاخه‌های خشک درخت «داغ‌داغان» را دیدم که بر شاخسار درختان دیگر آویزان شده بود؛ سنتی دیرینه که اهالی آن را سپرِ دفع چشم‌زخم می‌دانند.

فاطمه، دختربچه روستا، سطل‌های بادام را زیر تابش آفتابِ داغ تابستان پهن می‌کند تا برای شب‌چره‌های زمستان آماده شوند. این روزها در کنارِ درد دل‌های اهالی از کمبود آب و جاده‌های نامناسب، امید همچنان زنده است؛ درست مانند گیاهی که از میان روزنه‌های یک دیوار آجری سخت، راه خود را به سمت نور باز کرده و ثابت می‌کند که هیچ مانعی نمی‌تواند سد راه رشد و پیشرفت باشد. خانه‌های قدیمی یزن نیز، استوار در کنار سازه‌های جدید، همچنان راویِ روزگارِ رفته و امیدِ پیشِ رو هستند.

انتهای خبر/۲۰۰۱